اقتصاد اسرائيل در گرداب ناامني ها

ترجمه : امير رضايي

اشاره : در بخش پاياني تاثير انتفاضه بر اقتصاد رژيم صهونيستي علاوه بر بيان وجود ناامني در كشور و ترس و نگراني مردم از حمله نيروهاي حزب الله به بررسي صنعت كشاورزي، بودجه ارتش اشغالگر و هزينه هاي نظامي اسرائيل پرداخته شده است.

وزير علوم اسرائيل اخير اعلام كرده كه اسرائيلي ها بايد در هر خانه ، خيابان ، مدرسه و رستوران آماده مقابله با تهديدات فلسطيني ها باشد. اين جمله بيانگر آسيب پذير شدن عميق ترين لايه هاي زندگي اجتماعي در اسرائيل است. آمارهاي جديد نشانگر آن است كه اسرائيلي هاي نگران از ناامن شدن مراكز عمومي و تفريحي ، ترجيح مي دهند به جاي آن كه در رستوران ها به صرف غذا بپردازند، غذاهايشان را سفارش دهند و در منزل آن را بخورند.

اكنون اتوبوس ها ، رستوران ها و تفريحگاه ها مكاني امن نيستند. در شمال اسرائيل ، اسرائيلي ها نگران شليك موشك هاي كاتيوشا هستند. منطقه «جليل» درشمال اسرائيل كه روزگاري به دور از عرصه جنگ بود، امروزه هر لحظه منتظر فرود آمدن كاتيوشاهاي حزب الله است . ساكنان شهرك صهيونيست نشين «كه يات شمونه » در شرق مزارع اشغالي «شبعا» مدتهاست كه به هدف ثابت و هميشگي حملات تلافي جويانه حزب الله تبديل شده ، اما امروز با در تيررس قرار گرفتن شهر «حيفا» اسرائيلي ها را سردرگم و مستاصل كرده است.

بيشتر حملات شهادت طلبانه با عبور فلسطينيان از موانع امنيتي كرانه باختري رود اردن و نوارغزه و رود آنها به اراضي اشغالي 1948 صورت مي گيرد.كارشناسان امنيتي اسرائيل بارها و به كرات طرحها و نقشه هايي براي جدا سازي اين اراضي از اراضي 1948 ارائه كرده اند و حتي نصب بلوكهاي سيماني و ديوارهاي الكترونيكي را پيشنهاد كرده اند؛ اما گويي روز به روز عبور فلسطينيان آماده عمليات شهادت طلبانه از تله ها و موانع آسان تر مي شود.

شايد امروزه امن ترين نقطه در داخل اسرائيل، صحراي نقب در جنوب باشد؛ صحرايي لم يزرع كه هيچ شهر عمده اي در آن نيست و ماواي باديه نشينان است؛ اما آنان كه امنيت بهتري را جستجو مي كنند، راهي را برمي گزينند كه 800 هزار در اسرائيل از آغاز انتفاضه تاكنون انتخاب كرده اند ؛ يعني مهاجربت از اسرائيل .

انتفاضه ، 800 هزار اسرائيلي را از فلسطين اشغالي فراري داده است. به گونه اي كه روند مهاجربت يهوديان به اسرائيل در سال 2001 نسبت به سال 2000 حدود 25 درصد كاهش يافته است و در سال 2001 تنها فقط حدود 45 هزار نفر به اسرائيل مهاجرت كرده اند .

در واقع تعداد مهاجران سال 2001 به اسرائيل پايين تريد حد مهاجرت معكوس و كاهش مهاجرت به اسرائيل و بمب گذاري در تل آويو، بازار داغ معاملات ملكي در محله هاي توسعه يافته تل آويو سرد شده و در بيت المقدس غربي نيز خانه هايي كه در تيررس حملات ضد اسرائيلي هستند، خالي از سكنه شده و كسي مايل به خريداري آنها نيست . شركت هواپيمايي اسرائيل (العال) نيز كه در سال 2001 به خاطر افزايش مسافر، هواپيماهاي جديد سفارش داده بود، اكنون به علت كمبود مسافر، جمبوجت هاي خود را به فروش مي رساند و صدها كارمند خود را اخراح مي كند.



ساختمان ، مستغلات و كشاورزي
بخشهاي كشاورزي و ساختمان به علت استفاده از نيروي كار فلسطيني ، بيشترين خسارت را از انتفاضه ديده اند . تا پيش از شكل گيري انتفاضه بيش از 22 درصد از بازار كار اسرائيل، كارگران فلسطيني بودند؛ ولي پس از انتفاضه تعداد كارگران فلسطيني در اين دو بخش به شدت كاهش يافته است ، به گونه اي كه ميليون ها دلار از اين بابت به اقتصاد اسرائيل خسارت وارد آمده است. براين اساس بوده است كه مديران كل اتحاديه هاي ساختمان سازي و مزرعه داران اسرائيل از شارون خواسته اند تا مصوبه جذب 25 هزار كارگر خارجي را براي به كارگيري در امورد زراعي و ساختمان سازي در شرف فروپاشي آنها تصويب كند. آنها علت درخواست خود را در اين گونه بيان كرده اند: وضعيت فعلي باعث شده كه بخش هاي ساختمان و كشاورزي بدون كارگر بماند و به همين علت ضرورت دارد كه 25 هزار كارگر اضافي بيگانه جذب شود، در غير اين صورت بخش ساختمان و طرحهاي زير بنايي و كشاورزي در آينده اي نزديك فلج خواهد شد .

به دنبال ايجاد حس عدم امنيت در اسرائيل، بازار مستغلات شاهد كاهش تقاضاي آپارتمانهاي جديد بوده است . منابع آماري اسرائيل اعلام كرده اند كه تعداد آپارتمانهاي فروش رفته طي سال اول انتفاضه نسبت به زمان مشابه آن در سال قبل از شروع انتفاضه ، حدود 25 تا 30 درصد كاهش داشته است. به گونه اي كه تعداد آپارتمانهايي كه در سال 2001 فروخته شده از 75 هزار دستگاه تجاوز نكرده است .

گزارش مفسر اقتصادي روزنامه «يعد يعوت آهارنوث» حاكي است كه بحران در بازار مستغلات ، پيمانكاران را به سوي پايين آوردن قيمت آپارتمانهاي نوساز سوق داده است و قيمت آنها را 15 درصد از قيمتهاي سال 1999 كاهش داده است. در ادامه اين گزارش آمده است ، ايجاد حس ناامني باعث شده تا شكوفايي را كه در بازار مستغلات اسرائيل از يك سال پيش از انتفاضه شروع شده بود ، با ناكامي مواجه سازد. به گونه اي كه بسياري از پيمانكاران بخش ساختمان فعاليت هاي خود را به خارج از اسرائيل منتقل كرده اند و حاضر شده اند تا آپارتمان هاي موجود را با آرامش و بدون هيچ نوع تبليغاتي تا قيمت بسيار پايين به فروش برسانند.

در اين گزارش آمده است كه اين بحران به شهركهاي اسرائيلي هم كشيده شده است و به عنوان نمونه اولين محله مسكوني در شهركها رحوما(شمال بيت الحم ) كه بيش از 2000 واحد مسكوني در آن است و ساختمان سازي آن به انتها رسيده است با استقبال چنداني از سوي شهرك نشينان رو به رو نشده است . اين روزنامه اظهارات يكي از كارگران ساختماني را نقل مي كند كه گفته است : مردم چندان رغبتي به خريد ندارند، آنها مي ترسند. هيچ راه قابل توجهي وجود ندارد و امنيتي احساس نمي شود.



بودجه ارتش اشغالگر
قيام مردم فلسطين در دور جديد ، يك ويژگي بارز داشت و آن توسل به سلاح در سطح گسترده از سوي گروههاي مبارز و نيروهاي امنيتي و پليس تشكيلات خودگران فلسطيني بود. استفاده فلسطيني ها از خمپاره ، كشف 40 تن سلاح قاچاق شده به نوار غزه و انفجارهاي متعدد شهادت طلبانه در نقاط مختلف اسرائيل كه با تلفات قابل ملاحظه اي همراه بوده ، موجب فشار به بودجه نظامي اسرائيل و سازمان هاي امنيتي اين رژيم ، شده است .

پيش از شروع انتفاضه ، پيش بيني ها از كاهش بودجه نظامي اسرائيل به خاطر كاهش تهديدها حكايت داشت ، پس از 2 دهه حضور نظامي مستقيم در خاك لبنان ، ارتش اسرائيل بالاخره ، از لبنان خارج شده و به تبع آن ، از زير بار هزينه هاي لازم براي هزينه هاي تداركاتي – تسليحاتي استقرار نيروهايش در اين كشور بيرون آمد (هر چند كه استمرار اختلاف بر سر مزارع شعبا، باعث استمرار تنشهايي شده است ).

از سوي ديگر ، ظاهرا مذاكرات صلح با فلسطيني ها در مسير خوبي قرار داشت و انتظار مي رفت كه به نتيجه رسيدن در مذاكرات ، به كاهش ورود سيل كمكهاي خارجي براي اجراي قراردادهاي احتمالي منجر شود.بدين ترتيب ، اگر روال بر منوال مورد انتظار استمرار مي يافت ، انتظار مي رفت كه بتوان از هزينه هاي نظامي ارتش كاست و بودجه بيشتري را به آموزش و پرورش اختصاص داد.

در بودجه سال 2000 مبلغ 26.9 ميليارد شيكل (6/6 ميليارد دلار) براي مخارج نظامي در نظر گرفته شده بود و وزارت دارايي اسرائيل اعلام كرده بود كه بودجه نظامي در سال 2001، 5/37 ميليارد شيكل (9/8 ميليارد دلار) خواهد بود، با توجه به تحولات پديد آمده قرار بود اين رقم افزايش يابد؛ اما مقرر شده بود كه نرخ اين افزايش ، كمتر از نرخ رشد محصول ناخالص داخلي باشد و در حقيقت تنها يك افزايش 9/182 ميليون دلاري لحاظ شده بود. به همين علت بود كه ارتش براي كسب بودجه بيشتر، فشار آورد و 6 ماه پيش از شروع انتفاضه ، خواستار اعطاي 244 ميليون دلار بودجه اضافي شد تا بتوان براي درگيري هاي آتي ، آماده باشد. همين درخواست ارتش ، اين پرسش را بر مي انگيزد كه آيا ارتش اسرائيل از وقوع انتفاضه جديد باخبر بوده است يا خير؟ ژنرال شائول موفاز، رئيس ستاد ارتش اسرائيل، در تاريخ 5 سپتامبر 2000 (23 روز پيش از شروع دور جدي درگيري ها ) در سخناني خطاب به كميته امور خارجي و دفاع پارلمان گفت : بودجه كمتر براي ارتش به معناي توانايي كمتر براي دفاع خواهد بود. ايهود باراك ، نخست وزير وقت ، تقاضاي مطرح شده براي افزايش بودجه ارتش را نپذيرفت ؛ ولي ارتش در مقام واكنش و چاره جويي اعلام كرد كه قراردادهاي نظامي منعقد شده در سال 2000 بايد لغو شوند. بدين ترتيب 17 هزار شغل در بخش صنايع نظامي در معر ض مخاطره قرار گرفت در تاريخ دهم سپتامبر (18 روز پيش از شروع انتفاضه ) عامير اورن ، نويسنده و خبرنگار روزنامه اسراييلي «هاآرتص» در مقاله اي نوشت كه پروژه هاي برنامه ريزي شده براي توسعه و به كارگيري تسليحات استراتژيك دوربرد در برابر تهديدات ايران و عراق بايد كنار گذاشته شوند . روز 28 سپتامبر ، آريل شارون ، رهبر تندروي حزب راستگراي ليكود، با محافظت يك هزار سرباز و واحدهاي نخبه ارتش و سرويس هاي امنيتي ، در يك اقدام مشكوك و ماجراجويانه ، قدم به صحن بيت المقدس گذاشت . يك روز بعد، اعتراض قابل پيش بيني فلسطيني ها به سفر شارون به بيت المقدس با خشونت ارتش اسرائيل پاسخ داده شد و 7 فلسطيني به شهادت رسيدند و موج دوم انتفاضه آغاز شده بود. شروع ناآرامي ها به درخواست مصرانه ارتش اسرائيل براي افزايش بودجه دامن زد. در ماه نوامبر، گزارش و ارزيابي هاي اطلاعاتي مراجع اسرائيلي ، از تهديدات جديد و وسيع خبر داد. در اين گزارش آمده است : حمايت سوريه از حزب الله مي تواند به بروز يك درگيري جدي در جبهه اسرائيلي – سوري لبناني دامن بزند. به موجب اطلاعات واصله، ايران بر دامنه حمايت هاي خود از طرفهاي مخالف اسرائيل افزوده و عراق به جابه جايي نيروهاي نظامي خويش به سمت مرزهاي اردن مبادرت ورزيده است .

به نوشته روزنامه بديعوت آهارونوت اسرائيل ، هدف و فلسفه اصلي ارتش و محافل نظامي از اين بحث ها ، يك جز بود، اعطاي بودجه اضافي ديگري به مبلغ 9/182 ميليون دلار به سبد بودجه ارتش ، در سال 2001 افزايش بودجه دو وزارتخانه دفاع و امنيت داخلي و سازمان امنيت به مبلغ 2 ميليارد و 500 شيكل تصويب شده است .



مروري بر هزينه نظامي اسرائيل
اسرائيل به دليل قرار گرفتن در يك محيط ژئوپولتيك خاص و عدم مقبوليت نزد تمامي همسايگان در منطقه خاورميانه ، بودجه قابل توجهي را صرف امور نظامي مي كند. در حال حاضر، اسرائيل حدود 9 درصد محصول ناخالص داخلي خود را صرف امور نظامي كند. اين رقم براي ايالات متحده 2/3 درصد ، كانادا 1/1 درصد ، انگلستان 8/2 درصد و ايرا ن كمتر از 2 درصد است . البته رقم ياد شده بودجه مخفي اختصاص يافته به سرويس هاي اطلاعاتي . امنيتي اسرائيل را در بر نمي گيرد. همچنين بايد خاطر نشان كرد كه درآمد حاصل از فروش سلاحهاي دست دوم به كشورهاي ديگر نيز در رديف درآمدهاي بودجه لحاظ نمي شود ، ولي شواهد حاكي از آن است كه اين درآمدها نيز صرف امور نظامي مي شود . در خصوص بودجه نظامي ارتش اسرائيل ، ديدگاه موافق و مخالفي ميان خود اسرائيلي ها وجود دارد . يك ديدگاه معتقد است ارتش اسرائيل، با توجه به برخورداري از شكاف فناوري عميق با ارتشهاي عرب و غير عرب منطقه ، بي رقيب است و به همين دليل ، بودجه كنوني صرف شده براي امور نظامي بيش از اندازه قابل قبول است . بايد خاطرنشان ساخت كه به نسبت اختصاص 24 درصد از محصول ناخالص داخلي به مصارف نظامي ارتش اسرائيل در سال 1984، بودجه نظامي كنوني اين رژيم را كاهش بسيار شديدي را متحمل شده است . ديدگاه مقابل معتقد است كاهش بودجه ارتش اسرائيل، به كاهش آمادگي ارتش دامن خواهد زد.

مخالفان كاهش بودجه ارتش همچنان مي گويند افزايش 7/13/1 ميليون دلاري بودجه ارتش در كل بودجه 5/58 ميليارد دلاري كشور تاثير چنداني ندارد.

البته كمكهاي نظامي سالانه ايالات متحده به اسرائيل را نيز نبايد از نظر دور داشت . امريكا سالانه 3 ميليارد دلار به اسرائيل كمك نقدي اقتصادي نظامي اعطا مي كند كه سهم بخش نظامي در حال افزايش است . در گذشته سهم كمكهاي نظامي 8/1 ميليارد دلار بود؛ اما در سال 2001 اين رقم به 2 ميليارد دلار افزايش يافت .

دبيرخانه شوراي اقتصاد سازمان صدا و سيما

منابع و ماخذ
منابع و ماخذ اين گزارش روزنامه هاي منتشر شده در اسرائيل هستند كه از طريق پايگاه اينترنتي از آنها استخراج شده است .

1- روزنامه اورشليم پست http://www.jpost.com (jerusalem post)

2- روزنامه ها آرتص http://www.haa-retzdailt .com

3- روزنامه گاملا http://www.gamla.org.il

4- رونامه يعوديوت آهارنوث http://www.ynet.co.il

5- رونامه خبري بازار سهام و بورس اسرائيل http://www.globes.co.il

6- شاخصها ي اقتصاد اسرائيل (در صد )

واحد اطلاع رساني مجله